De schaamtecirkel
Schaamte rond seksualiteit kennen bijna alle vrouwen, maar bijna niemand praat erover. Tot je het een andere vrouw hoort zeggen.
'Ik schaam me dat ik zo vaak toch maar toegeef aan vrijen, omdat ik bang ben mijn relatie kwijt te raken.'
Ze zei het hardop. Ik zag hoe spannend ze het vond, maar ze deed het toch. Tijdens de cirkel op dag 3 van de Vrij(!) met jezelf Ontdekkingsreis - de dag over sensualiteit, schaamte en taboe - met vrouwen die ze nog niet zo lang kent.
Even is het stil. Dan stapt er een andere vrouw de cirkel in. En nog een. En nog een. Ze kijken haar aan. Niet met medelijden, maar met herkenning. Steeds meer vrouwen delen hun diepste schaamte en hun gevoelens daarbij.
Ik zit erbij en voel hoe de lucht in de ruimte verandert. Dit is wat er gebeurt als schaamte eindelijk lucht krijgt.
Wat schaamte rond seksualiteit met je doet
Schaamte is een meester in verstoppen. Ze sluipt mee in de dingen die we niet zeggen, de verlangens die we wegduwen, de gedachten waarvan we denken: dit mag ik niet hebben. Ze houdt zich stil zolang niemand haar triggert. Maar ze regeert wel. Ze bepaalt wat we vermijden, wat we verzwijgen, hoe we ons klein maken.
Schaamte leeft in het goed/fout-deel van onze geest. De plek waar we denken dat je óf goed bent óf fout. Zwart of wit. En als je je schaamt, voel jij je de foute. Terwijl niemand van ons alleen maar goed is, of alleen maar fout.
Fysiek is ze zo voelbaar ongemakkelijk. Het warm worden. De adem die je inhoudt. Het gevoel dat je iets fout doet, dat je fout bent. Het maakt dat je je zo klein mogelijk maakt vanbinnen en je gedrag zo snel mogelijk probeert aan te passen.
Ik ken dat gevoel. Mijn diepste schaamte ging over mijn verlegenheid en mijn slechte ervaringen met seks. Om leuk gevonden te worden was ik bijdehand en gedroeg ik me sexy. Ik deed alsof, terwijl ik vanbinnen niet durfde. Sterker nog: ik had niet eens in de gaten dat ik me schaamde. Ik dacht dat ik gewoon flink en sexy was. Dat vind ik nog steeds soms lastig, maar ik mag dat nu voelen.
En ik zie het terug bij vrouwen met wie ik werk.
Waar jouw schaamte vandaan komt
Dat gevoel komt ergens vandaan. We leren al vroeg wat wel en niet mag: van thuis, van school, van de cultuur waarin we opgroeiden. Zeker rondom seksualiteit, verlangen en ons lichaam. Wat we van onszelf niet mogen, bijvoorbeeld omdat we bang zijn veroordeeld te worden, zien we vroeg of laat gespiegeld in de buitenwereld. En precies daar raakt het ons het hardst.
Je hebt hier geen schuld aan. Het is wat je is meegegeven. Over die spiegel schreef ik ook: Naar welke spiegel kijk jij?
Schaamte krimpt als je haar laat zien
Het bijzondere is: schaamte groeit in het donker. Ze wordt groter naarmate ze meer alleen is. En ze krimpt als je haar laat zien.
En daar kom je achter door zo moedig te zijn om waar je je voor schaamt te laten zien. Je ontdekt dan dat je niet de enige bent. Dat wat jij dacht dat alleen jou overkwam, wordt door de vrouw naast je ook gekend, op haar eigen manier. En de vrouw naast haar. Zo herkennen we onszelf in elkaar, en dat gaat steeds beter naarmate we meer over onze schaamtes delen.
Nog een stem. Nog een vrouw die de cirkel instapt. Het oogcontact en het aanwezig zijn voor elkaar zijn krachtig. En ook het samen voelen, zonder oordeel. Dan mag schaamte gaan smelten. Pas als dit er helemaal mag zijn, kunnen we vrij worden, ook van binnen.
Als schaamte echt de ruimte krijgt
Ik had het niet zo verwacht. Niet zo diep, niet zo snel.
In die cirkel mochten al het verdriet, de pijn en de kwetsbaarheid in het licht komen. Schaamte over 'dat ik er eigenlijk niet mag zijn van mezelf'. Over 'dat ik mezelf niet waard vind om een seksueel wezen te zijn'. Over 'dat ik nooit meer iets van opwinding voel'.
Die laatste hoor ik vaak. Van vrouwen die zich afvragen: is dit het nou? Ze schamen zich dat hun verlangen weg lijkt te zijn, en zeggen het tegen niemand. Terwijl dat zelden echt zo is. Meer daarover lees je in Je verlangen weg? Dat is het niet.
'Ik schaam me voor mijn lijf.' Meerdere vrouwen kwamen naast haar staan. Het is de schaamte die ik misschien nog wel het vaakst hoor. Voor een lichaam dat zachter of zwaarder is geworden, dat er anders uitziet dan je gewend was. Vrouwen kleden zich liever niet uit, vrijen liever in het donker, of laten zich niet aanraken op de plekken waar ze onzeker over zijn. Terwijl dit het lijf is waarmee je voelt en geniet. Jouw lijf is onvervangbaar en uniek.
Wat me raakte, was niet alleen dat deze dingen gezegd werden. Het was de herkenning. De manier waarop elke vrouw op haar eigen manier iets droeg en hoe het dragen van die pijn samen, in verbinding, iets losmaakte. De steun en wijsheid die er al in de groep waren, zonder dat iemand iets hoefde te doen.
In de tweede cirkel die volgde legden we, mét iets van onze kleding, een nieuw compassievol besluit neer. 'Ik ga voortaan liefdevol om met mijn schaamte.' Een keuze vanuit zachtheid voor jezelf.
De opluchting daarna was voelbaar. En toen kon er ook worden gespeeld. Met de zintuigen, met sensatie, met aanraking, zonder de weerstand die er eerst nog was. Het plezier en de transformatie op de gezichten. Dat is wat er mogelijk wordt als schaamte eerst echt ruimte krijgt.
Het zit hem tijdens mijn workshops dus niet alleen in het oppakken van een thema, het uitleggen ervan en het doen van oefeningen. Er zit een enorme diepte in wat er in het moment ontstaat. In de herkenning bij elkaar. In het samen zijn.
Een oefening om mee te beginnen
Je hoeft geen cirkel van vrouwen om je heen te hebben om hiermee te beginnen. Je kunt beginnen bij jezelf.
Pak pen en papier en schrijf één zin die begint met: 'Ik schaam me ervoor dat…'. Schrijf het eerste wat komt. Het hoeft niet mooi te zijn. Lees de zin dan zachtjes voor jezelf voor. Merk wat je lijf doet: word je warm, of houd je je adem in? Blijf een paar ademhalingen bij wat je voelt. Voelt het te groot, schrijf dan een kleinere zin.
Een andere vraag waar je over kunt schrijven is: waar doe ik me anders voor dan ik me voel? Je hoeft er niets mee te doen. Opmerken is genoeg.
Wil je hier niet langer alleen mee zijn? In de Vrij(!) met jezelf Ontdekkingsreis onderzoek je in vijf zaterdagen, samen met andere vrouwen, waar jouw schaamte vandaan komt en hoe ze lichter kan worden. De cirkel in dit blog komt van dag 3. Niks moet en je bepaalt je eigen tempo.
Lees meer over Vrij(!) met jezelf
Twijfel je of dit bij je past?
Plan dan een gratis ontdekkingsgesprek van 20 minuten: plan je gesprek
Ik werk trauma-geïnformeerd en ben ervaringsdeskundige, maar ik ben geen traumatherapeut.